Het back-up element is een elektrische weerstand in of bij je warmtepomp die bijspringt als de compressor de warmtevraag niet haalt, bij strenge vorst, tijdens ontdooien of voor de legionellaspoeling. Het vraagt 3 tot 9 kW, bovenop de warmtepomp zelf. Omdat het vooral op koude winteravonden aanslaat, bepaalt het vaak je hoogste maandpiek van het jaar. Met de juiste instellingen houd je het grotendeels uit.
Veel eigenaars van een warmtepomp weten niet dat hun toestel zo'n element heeft. Het staat er vaak gewoon op standaardinstellingen, die eerder op comfort dan op een lage piek zijn afgesteld. Sinds het capaciteitstarief kan dat geld kosten.
Wat is het back-up element precies?
Een lucht-water-warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht. Hoe kouder het buiten is, hoe moeilijker dat gaat. Op een bepaald punt, het zogenaamde bivalentiepunt, haalt de compressor alleen niet meer genoeg warmte. Dan springt een elektrische weerstand bij, net als een grote waterkoker in je verwarmingscircuit.
Je vindt het onder verschillende namen:
- back-up verwarming of back-up heater;
- elektrisch bijverwarmingselement;
- (elektrische) weerstand of naverwarming;
- booster heater, vooral voor het warmwatervat.
Sommige toestellen hebben er twee: één voor de verwarming en één in het boilervat.
Waarom is het zo'n piekmaker?
Een weerstand heeft een rendement van 1: 1 kW stroom geeft 1 kW warmte. De compressor geeft met 1 kW stroom 3 tot 4 kW warmte. Het element is dus duur in verbruik, maar vooral zwaar in vermogen.
| Onderdeel | Typisch vermogen |
|---|---|
| Compressor op een koude dag | 2–3,5 kW |
| Back-up element, stap 1 | 3 kW |
| Back-up element, stap 2 | 6 kW |
| Back-up element, vol | 9 kW (op sommige toestellen) |
Valt dat samen met het avondeten en een laadpaal, dan stapelt het snel op:
- basisverbruik 0,6 kW
- compressor 3 kW
- back-up element 6 kW
- kookplaat 3 kW
- totaal: 12,6 kW, zonder laadpaal
Gebeurt dat in één kwartier in januari, dan is dat je maandpiek voor januari. Je betaalt op het gemiddelde van twaalf maandpieken, dus die ene koude week weegt een heel jaar mee.
Wanneer slaat het aan?
Bij vorst
Het belangrijkste moment. Je installateur stelt een buitentemperatuur in waaronder het element mag bijspringen. Staat die bijvoorbeeld op +2 °C, dan draait het element in een gewone Vlaamse winter heel wat uren.
Tijdens het ontdooien
Bij koud, vochtig weer vriest de buitenunit dicht. Tijdens het ontdooien draait de warmtepomp even omgekeerd. Sommige toestellen laten het element dan bijspringen om het water in je verwarming op temperatuur te houden.
Voor de legionellaspoeling
Om legionella te voorkomen, warmt je boilervat periodiek op tot 60 °C of meer. Veel warmtepompen doen dat met het elektrische element. Gebeurt dat elke week op maandag om 18 uur, dan heb je een voorspelbare piek op het slechtst denkbare moment.
Bij een te snelle opwarming
Laat je 's nachts de temperatuur fors zakken, dan wil de regeling 's ochtends snel terug naar comfort. Kan de compressor dat niet volgen, dan helpt het element mee.
Zo herken je het in je verbruik
- Kijk naar je kwartierwaarden in Mijn Fluvius. Zie je op koude dagen pieken die 3, 6 of 9 kW boven je normale avondverbruik liggen, en die niet samenvallen met koken of laden, dan is het element een goede verdachte.
- Kijk in de app of het display van je warmtepomp. Veel toestellen tonen apart hoeveel energie de back-up verwarming verbruikte.
- Lees je meter af op code 1.7.0 (actueel vermogen) op een koude ochtend. Zie Digitale meter aflezen.
Zo stel je het slim in
Laat aanpassingen aan de instellingen van je warmtepomp altijd door je installateur doen of nakijken. Een verkeerde instelling kan ervoor zorgen dat je woning niet warm genoeg wordt of dat het toestel slijt.
- Verlaag het inschakelpunt. Laat het element pas bijspringen bij een lagere buitentemperatuur, bijvoorbeeld −5 °C of −7 °C, als je woning en toestel dat toelaten. Bij een goed gedimensioneerde warmtepomp is dat vaak mogelijk.
- Beperk het vermogen. Veel elementen hebben meerdere stappen. Laat alleen de eerste stap (3 kW) toe, tenzij het echt nodig is.
- Stel een vertraging in. Laat de compressor eerst een tijd zelf proberen voor het element mag bijspringen.
- Plan de legionellaspoeling op een rustig moment, bijvoorbeeld 's nachts om 2 uur, wanneer de auto niet laadt, of in de vroege namiddag.
- Vermijd grote nachtverlagingen. Een constante binnentemperatuur, of een verlaging van hooguit 1 à 2 graden, voorkomt een harde opwarming 's ochtends.
- Gebruik externe sturing. Via SG Ready of een energiemanager kun je de warmtepomp laten terugschakelen als je laadpaal of kookplaat veel vraagt.
Hoeveel scheelt het?
Neem een gezin waarvan de maandpiek in december, januari en februari 12 kW is door het back-up element, en de rest van het jaar 6 kW. Het gemiddelde over twaalf maanden is dan (3 × 12 + 9 × 6) / 12 = 7,5 kW.
Lukt het om de wintermaanden ook op 6 kW te houden, dan is het gemiddelde 6 kW. Dat is 1,5 kW minder, maal het tarief per kW per jaar van jouw netgebied. Te controleren actueel tarief per kW per jaar per netgebied – bron: VREG. Daarbovenop bespaar je energie, want het element is veel minder zuinig dan de compressor.
Wanneer heb je het element wel nodig?
Een element is geen fout in je installatie. Bij een strenge vorstperiode of als je warmtepomp krap gedimensioneerd is, zorgt het ervoor dat je het warm houdt. Een lagere piek is nooit een reden om in de kou te zitten. Het gaat erom dat het element alleen aanslaat als het echt nodig is, en niet uit gewoonte.
Meer over de warmtepomp in het algemeen lees je in Warmtepomp en capaciteitstarief, en over de combinatie met je auto in Warmtepomp en laadpaal samen.
Veelgestelde vragen
Kan ik het back-up element gewoon uitzetten?
Technisch soms wel, maar doe dat niet zonder je installateur. Bij strenge vorst kan je woning dan te koud worden, en sommige toestellen hebben het element nodig om te ontdooien of tegen bevriezing.
Hoe weet ik of mijn warmtepomp een back-up element heeft?
Kijk in de handleiding of technische fiche naar termen als back-up heater, bijverwarming of elektrische weerstand. Ook de app van je warmtepomp toont het vaak apart.
Heeft een hybride warmtepomp ook een back-up element?
Meestal niet. Bij een hybride systeem neemt de gasketel het over bij vorst. Daardoor valt dit piekrisico grotendeels weg.
Bereken je piek en vink het back-up element aan om het effect te zien.